Thực trạng thiếu hụt nhân lực trong ngành logistics
Theo Quyết định số 200/QĐ-TTg ngày 14/02/2017 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Kế hoạch hành động nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2025, mục tiêu đặt ra là tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics đạt 15-20% vào năm 2025. Ngoài ra, theo báo cáo của Tổng cục Thống kê Việt Nam, ngành logistics hiện đang có giá trị khoảng 40 tỷ USD và được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh với tỷ lệ 14-16%.
Tuy nhiên, đi cùng với sự mở rộng này là một thách thức lớn: sự thiếu hụt nhân lực trầm trọng, đặc biệt ở các vị trí như tài xế, nhân viên vận hành kho bãi, điều phối viên chuỗi cung ứng và nhân sự điều hành cảng biển.
Theo báo cáo của Ngân hàng thế giới công bố năm 2023, Việt Nam đứng vị trí 43 trong bảng xếp hạng chỉ số hiệu quả logistics, thuộc nhóm 5 nước đứng đầu ASEAN, sau Singapore, Malaysia, Thái Lan. Tốc độ tăng trưởng thị trường logistics Việt Nam bình quân hàng năm đạt từ 14-16%, tỷ lệ doanh nghiệp thuê ngoài dịch vụ logistics đạt khoảng 60-70%, đóng góp khoảng 4-5% GDP. Thế nhưng, nguồn cung nhân lực hiện tại vẫn chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu. Một trong những nguyên nhân chính là chương trình đào tạo chưa theo kịp tốc độ phát triển của ngành, khiến sinh viên thiếu kỹ năng thực tế khi ra trường. Bên cạnh đó, những thay đổi trong quy định lao động, đặc biệt là Nghị định 168/2024/NĐ–CP là một nghị định do Chính phủ Việt Nam ban hành về việc “Quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ và trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe” quy định mức phạt về vi phạm giới hạn thời gian làm việc của tài xế, khiến các doanh nghiệp buộc phải tuyển thêm nhân sự để đảm bảo vận hành. Đồng thời, mức lương và chế độ phúc lợi chưa thực sự hấp dẫn cũng góp phần khiến nhân sự logistics có xu hướng chuyển sang các ngành khác có điều kiện làm việc tốt hơn.
Để giải quyết thực trạng này, nhiều trường cao đẳng và doanh nghiệp logistics đã chủ động triển khai mô hình hợp tác đào tạo, giúp sinh viên tiếp cận thực tế ngay từ khi còn trên ghế nhà trường, đồng thời giúp doanh nghiệp có được nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu của thị trường.
Hợp tác doanh nghiệp – nhà trường: Giải pháp thiết thực thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn
Trước thực trạng mất cân bằng giữa đào tạo và nhu cầu thực tế, nhiều trường đào tạo logistics tại Việt Nam đã triển khai mô hình hợp tác chặt chẽ với các doanh nghiệp. Mô hình này không chỉ giúp sinh viên có cơ hội thực tập, mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng đội ngũ nhân sự có trình độ chuyên môn và kỹ năng thực tế cao hơn.
Sinh viên hiện nay có thể tham gia thực tập tại các doanh nghiệp logistics hàng đầu như Tân Cảng Sài Gòn, Gemadept, Transimex, nơi họ trực tiếp tiếp cận với quy trình quản lý kho bãi, tối ưu hóa vận tải và vận hành thiết bị xếp dỡ. Không chỉ dừng lại ở thực tập, nhiều doanh nghiệp còn tham gia giảng dạy tại các trường, cung cấp kiến thức thực tiễn về quản lý chuỗi cung ứng, logistics xanh và ứng dụng công nghệ hiện đại trong vận tải. Điều này giúp sinh viên không chỉ tiếp thu kiến thức lý thuyết mà còn hiểu rõ hơn về thực tiễn ngành, đồng thời có thể nhanh chóng thích nghi khi bước vào môi trường làm việc thực tế.
Bên cạnh đó, chương trình đào tạo kép đang được triển khai rộng rãi, giúp sinh viên vừa học lý thuyết, vừa làm việc thực tế tại doanh nghiệp. Một số công ty lớn còn cam kết tuyển dụng sinh viên ngay sau khi họ hoàn thành chương trình thực tập, giúp họ có cơ hội làm việc chính thức mà không cần qua giai đoạn đào tạo lại. Đây chính là giải pháp thiết thực nhằm giảm thiểu tình trạng thiếu hụt nhân lực trong ngành.
Thành công từ mô hình hợp tác: Trường Cao đẳng Hàng Hải 1 và Transimex
Một trong những mô hình hợp tác là chương trình liên kết giữa Trường Cao đẳng Hàng Hải 1 và Công ty Transimex. Đây là minh chứng cho thấy sự hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà trường có thể mang lại lợi ích rõ rệt cho cả hai bên.
Theo chương trình này, sinh viên năm cuối có cơ hội thực tập tại hệ thống kho bãi của Transimex trong sáu tháng, trực tiếp tham gia vào các công việc quản lý tồn kho, vận hành thiết bị và tối ưu hóa quy trình vận tải. Trong suốt quá trình thực tập, doanh nghiệp cũng cử chuyên gia đào tạo các kỹ năng quan trọng như vận hành kho thông minh, sử dụng phần mềm quản lý logistics, giúp sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn có kinh nghiệm thực tiễn trước khi bước vào thị trường lao động.
Hiệu quả của chương trình thể hiện rõ qua con số 80% sinh viên tham gia đã được tuyển dụng chính thức ngay sau khi kết thúc thực tập. Phát biểu tại cuộc họp lần thứ 25 của Hội đồng tư vấn kỹ năng nghề ngành Logistics – LIRC, một số doanh nghiệp chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ tuyển dụng sinh viên sau khi tốt nghiệp mà còn tham gia vào quá trình đào tạo ngay từ đầu để đảm bảo họ có đủ kỹ năng làm việc thực tế. Đây là cách giúp doanh nghiệp giảm chi phí đào tạo lại và có được nguồn nhân lực chất lượng cao ngay khi cần.”
Một cựu thực tập sinh tại cũng chia sẻ trải nghiệm của mình: “Trước khi thực tập, em chỉ học lý thuyết trong sách vở, nhưng sau khi làm việc thực tế tại kho bãi, em đã hiểu rõ hơn về cách vận hành hệ thống logistics, sử dụng phần mềm quản lý hàng hóa và tối ưu hóa quy trình kho vận. Điều này giúp em tự tin hơn rất nhiều khi tìm việc sau khi tốt nghiệp.”
Giải pháp dài hạn để nâng cao chất lượng nhân lực logistics
Mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp và trường học đã cho thấy những hiệu quả rõ rệt, nhưng để mở rộng và tối ưu hóa mô hình này, cần có thêm các giải pháp mang tính chiến lược.
Trước hết, việc mở rộng quy mô hợp tác với nhiều doanh nghiệp logistics hơn sẽ giúp sinh viên có thêm cơ hội tiếp cận thực tế và mở rộng phạm vi việc làm. Chương trình giảng dạy cũng cần được liên tục cập nhật, bổ sung các nội dung liên quan đến logistics xanh, trí tuệ nhân tạo (AI) trong chuỗi cung ứng, tự động hóa kho bãi, giúp sinh viên nhanh chóng bắt kịp các xu hướng mới của ngành.
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ tài chính cho sinh viên thực tập tại doanh nghiệp cũng cần được quan tâm để khuyến khích họ theo đuổi nghề nghiệp trong lĩnh vực này. Đồng thời, các trường học và doanh nghiệp nên thường xuyên tổ chức diễn đàn kết nối, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về nhu cầu thực tế của ngành và có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn.
Hợp tác doanh nghiệp – nhà trường: Chìa khóa cho sự phát triển bền vững của ngành logistics
Ngành logistics tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, nhưng bài toán nhân lực vẫn là một rào cản lớn. Việc thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà trường không chỉ giúp sinh viên được đào tạo bài bản, mà còn giúp doanh nghiệp giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động, tiết kiệm chi phí đào tạo lại, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đầu vào.
Trong bối cảnh trên và cũng là một hoạt động trong khuôn khổ hợp tác song phương giữa hai chính phủ Việt Nam và Úc, thông qua chương trình Úc cùng Việt Nam phát triển, hợp phần thúc đẩy chất lượng giáo dục nghề nghiệp với việc thử nghiệm mô hình đào tạo với sự dẫn dắt của doanh nghiệp được triển khai với ngành logistic tai Việt Nam từ năm 2017, dự án Đào tạo nghề của Aus4SKills tiếp nối việc sử dụng và nhân rộng mô hình Chiến lược Đào tạo và đánh giá theo năng lực thực hiện trong ngành Logistics tại Việt Nam (CBTA). Là một phần của các hoạt động phát triển năng lực đào tạo dành cho các giảng viên GDNN và các bộ đào tạo doanh nghiệp, dự án sẽ triển khai hai hoạt động chính sau: Khoá đào tạo nâng cao về chiến lược CBTA và khoá học ngắn hạn Australia Awards Short Course (AASC) đối với chiến lược Đào tạo nghề cho giảng viên và cán bộ GDNN trong ngành logistics.
Với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, ngành logistics Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua thách thức nhân lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong tương lai. Đây không chỉ là giải pháp tạm thời, mà là chiến lược dài hạn, mang tính quyết định cho sự phát triển của ngành trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.
————————————————————
Hội đồng tư vấn kỹ năng nghề ngành logistics – LIRC là mô hình thí điểm thuộc chương trình Úc cùng Việt Nam Phát triển nguồn nhân lực. Mô hình gắn kết 3 nhà: cơ quan quản lý nhà nước – Nhà trường – doanh nghiệp nhằm thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp trong ngành vào lĩnh vực giáo dục và đào tạo nghề (VET) và chính phủ – để phát triển kỹ năng và cung cấp tư vấn về nhu cầu lực lượng lao động hiện tại và tương lai.
Bộ báo cáo dự báo kỹ năng ngành cảng: