Việt Nam đang chứng kiến một giai đoạn phát triển bùng nổ của ngành logistics, khi thị trường liên tục mở rộng nhờ làn sóng đầu tư nước ngoài, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và sự ra đời của các cảng biển quy mô lớn. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những thách thức không nhỏ về nhân lực, chi phí vận chuyển và hạ tầng kết nối. Năm 2025, liệu ngành logistics Việt Nam có thể tận dụng cơ hội để bứt phá hay sẽ đối mặt với áp lực ngày càng lớn?
Thị Trường Logistics Việt Nam 2025: Bức Tranh Tăng Trưởng Nhanh Chóng
Theo Quyết định số 200/QĐ-TTg ngày 14/02/2017 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Kế hoạch hành động nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2025, mục tiêu đặt ra là tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics đạt 15-20% vào năm 2025. Ngoài ra, theo báo cáo của Tổng cục Thống kê Việt Nam, ngành logistics hiện đang có giá trị khoảng 40 tỷ USD và được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh với tỷ lệ 14-16% mỗi năm trong đó thương mại điện tử (TMĐT) đang trở thành động lực quan trọng.
Báo cáo từ Ngân hàng Thế giới cho thấy, sự phát triển của thương mại điện tử kéo theo nhu cầu lớn về kho bãi, vận chuyển, chuỗi cung ứng lạnh và giao nhận nhanh. Tuy nhiên, để tận dụng triệt để cơ hội này, ngành logistics cần giải quyết các điểm nghẽn như chi phí vận tải cao, hạ tầng chưa đồng bộ và thiếu hụt lao động trầm trọng.
Thị Trường Logistics Việt Nam Năm 2025: Động Lực Từ Đầu Tư Hạ Tầng
Bước vào năm 2025, Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất và xuất nhập khẩu. Việc mở rộng và phát triển các cảng biển lớn như Phước An (Đồng Nai), Lạch Huyện (Hải Phòng) và Vũng Áng (Hà Tĩnh) đang tạo ra sự thay đổi đáng kể trong chuỗi logistics nội địa. Những cảng này không chỉ giúp tăng năng lực vận tải biển mà còn góp phần giảm áp lực cho các cảng hiện hữu như Cát Lái (TP.HCM) hay Đình Vũ (Hải Phòng).
Sự phát triển của hệ thống cảng biển mới là một cú hích quan trọng, giúp hàng hóa lưu thông nhanh hơn, đồng thời giảm thiểu tình trạng quá tải tại các cảng hiện hữu. Tuy nhiên, việc đầu tư hạ tầng cảng phải đi kèm với việc cải thiện hệ thống giao thông đường bộ và đường sắt để tối ưu hóa vận tải đa phương thức.
Dịch Chuyển Chuỗi Cung Ứng: Cơ Hội Vàng Cho Logistics Việt Nam
Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là xu hướng “China Plus One” – nơi các doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc bằng cách mở rộng sản xuất sang các quốc gia khác, đang mang đến những cơ hội lớn cho Việt Nam. Các tập đoàn đa quốc gia đang tìm đến Việt Nam không chỉ vì chi phí lao động thấp mà còn bởi chính sách thương mại thuận lợi nhờ các hiệp định như CPTPP, EVFTA và RCEP.
Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội này, ngành logistics Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề đáng lo ngại là chi phí logistics tại Việt Nam hiện vẫn ở mức khá cao. Theo Báo cáo Logistics Việt Nam 2023 của Bộ Công Thương, chi phí logistics hiện chiếm khoảng 16,5% GDP, giảm nhẹ so với năm trước nhưng vẫn cao hơn mức trung bình của thế giới (11,6%). Mặc dù có sự giảm nhẹ, chi phí logistics tại Việt Nam vẫn cao hơn so với các nước phát triển, nơi chi phí này thường chiếm khoảng 7-9% GDP. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng và đầu tư mạnh mẽ hơn vào công nghệ, từ kho bãi thông minh đến vận tải số hóa.
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) trong Hội nghị Logistic Việt Nam năm 2024 nhận định rằng để đón sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, Việt Nam cần tăng cường đầu tư hạ tầng giao thông, cải thiện thủ tục hải quan và xây dựng các trung tâm logistics hiện đại hơn. Ông nhấn mạnh: “Nếu không có những cải thiện rõ rệt về hạ tầng và chính sách, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam có thể bị lu mờ trước các đối thủ như Thái Lan hay Indonesia.”
Nhân Lực: Bài Toán Nan Giải Của Ngành Logistics
Bên cạnh những cơ hội mở rộng thị trường, ngành logistics Việt Nam đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng. Phát biểu tại cuộc họp lần thứ 25 của Hội đồng tư vấn kỹ năng nghề ngành Logistics – LIRC, bà Cao Thị Quỳnh Giao, Phó Chủ tịch LIRC, nhận định: “Chỉ trong vòng một năm qua, nhu cầu lao động đã tăng mạnh, với bốn cảng mới đi vào hoạt động trong năm 2024, mỗi cảng cần từ 100 – 150 nhân sự kỹ thuật vận hành. Tuy nhiên, nguồn cung lao động không đủ, dẫn đến tình trạng cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp trong việc thu hút và giữ chân nhân sự, gây ra sự dịch chuyển lao động liên tục trong ngành.” Tình trạng thiếu hụt này diễn ra ở nhiều cấp độ. Các doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc tuyển dụng tài xế, nhân sự vận hành kho bãi, và thậm chí cả các chuyên viên phân tích logistics. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thiếu các chương trình đào tạo chuyên sâu và chính sách đãi ngộ chưa đủ hấp dẫn.
Ngoài ra, việc siết chặt các quy định về lao động theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP cũng đang đặt ra nhiều thách thức. Theo quy định mới, tài xế không được lái xe liên tục quá 4 giờ mỗi lần, và tổng thời gian lái xe trong ngày không quá 10 giờ. Điều này khiến doanh nghiệp phải tuyển thêm tài xế để duy trì hoạt động, nhưng nguồn cung nhân lực lại không đủ đáp ứng. Hơn nữa, tài xế hiện nay phải có chứng chỉ hành nghề chuyên biệt mới được phép lái xe trong lĩnh vực logistics, nhưng quá trình đào tạo và cấp chứng chỉ mất nhiều thời gian, gây khó khăn trong tuyển dụng.
Theo LIRC, một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và các trường cao đẳng. Một số cơ sở giáo dục đã bắt đầu cập nhật chương trình giảng dạy với các môn học mới như logistics xanh và vận tải bền vững, nhưng việc triển khai vẫn còn chậm so với tốc độ phát triển của ngành.
Cũng trong cuộc họp lần thứ 25 của LIRC, Bà Vũ Thị Hải Vân, Chủ tịch Hội đồng Trường Cao đẳng Hàng Hải 1, nhấn mạnh: “Chúng tôi đã đưa logistics xanh vào giảng dạy từ năm ngoái và nhận thấy sinh viên rất quan tâm đến chủ đề này. Không chỉ học lý thuyết, các bạn còn tham gia vào các dự án nghiên cứu với doanh nghiệp để áp dụng mô hình logistics xanh vào thực tế.”
Một trong những mô hình đào tạo thành công là dự án xây dựng kho vận sử dụng năng lượng mặt trời do sinh viên Trường Cao đẳng Hàng Hải 1 thực hiện tại một doanh nghiệp logistics ở Hải Phòng. Dự án này giúp doanh nghiệp tiết kiệm tới 30% chi phí điện năng mỗi tháng, đồng thời tạo ra hiệu quả kinh tế cao và góp phần bảo vệ môi trường.
Ngành logistics Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn, nhưng cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Việc mở rộng hệ thống cảng biển, thu hút dòng vốn FDI và dịch chuyển chuỗi cung ứng đang tạo ra động lực tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội này, ngành logistics cần nhanh chóng giải quyết bài toán về hạ tầng, chi phí vận hành và đặc biệt là nhân lực.
Sự phát triển bền vững của logistics không chỉ phụ thuộc vào đầu tư cơ sở vật chất mà còn ở việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và ứng dụng công nghệ vào quản lý chuỗi cung ứng. Chỉ khi giải quyết được những vấn đề này, Việt Nam mới có thể vươn lên trở thành trung tâm logistics hàng đầu khu vực trong tương lai.
—————————————————
Hội đồng tư vấn kỹ năng nghề ngành logistics – LIRC là mô hình thí điểm thuộc chương trình Úc cùng Việt Nam Phát triển nguồn nhân lực. Mô hình gắn kết 3 nhà: cơ quan quản lý nhà nước – Nhà trường – doanh nghiệp nhằm thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp trong ngành vào lĩnh vực giáo dục và đào tạo nghề (VET) và chính phủ – để phát triển kỹ năng và cung cấp tư vấn về nhu cầu lực lượng lao động hiện tại và tương lai.
Bộ báo cáo dự báo kỹ năng ngành cảng:
https://lirc.vn/tai-lieu-tham-khao/?lang=vi